Mae mwy a mwy o dystiolaeth i ddangos cysylltiadau rhwng amddifadedd sylweddol a lles cyffredinol gwael. Mae’r ystadegau ar gyfer rhai sy’n byw mewn ardaloedd o amddifadedd yn dangos disgwyliad oes is ar gyfartaledd, mwy o achosion o iechyd meddwl gwael, mwy o ddiweithdra, mwy o achosion o drosedd ac anrhefn a chyrhaeddiad addysgol is. Er bod y rhesymau dros y rhain yn gymhleth, mae tlodi ariannol, diweithdra a chyflogaeth â chyflog isel yn ffactorau cyffredin. Cyflogaeth dda yw’r un mwyaf cyffredin, ac yn aml dyma’r dull mwyaf effeithiol o ddarparu’r cyllid sydd ei angen ar deulu er mwyn gwella sawl maes o les^[i].

Nid nifer y swyddi sydd ar gael yw’r unig elfen, ond y mathau o gyfleoedd cyflogaeth y maent yn eu cynnig, a pha mor dda ydynt o ran cyfateb â’r newidiadau yn yr economi fyd-eang ynghyd â’r blaenoriaethau lleol. Mae cyflogaeth bendant gyda chyflog da yn effeithio ar les economaidd unigolion a chymunedau, ond gall gynorthwyo gyda lles meddyliol hefyd gan ei fod yn meithrin ymdeimlad o bwrpas ac ymdeimlad o berthyn o fewn cymdeithas.

Mae oddeutu 84,40o swyddi Talu wrth Ennill^[ii] (PAYE) yn yr ardal (46,000 ym Mwrdeistref Sirol Conwy a 39,000 yn Sir Ddinbych) a 97,200 o breswylwyr sy’n gweithio (53,300 ym Mwrdeistref Sirol Conwy a 43,900 yn Sir Ddinbych)^[iii]. Mae hyn yn anghydbwysedd o oddeutu 12,800 o swyddi, gan ddangos nad yw’r economi leol yn ddigonol er mwyn cefnogi’r rhai sy’n byw yma. Mae’r gyfran o bobl sy’n hunangyflogedig yn eithaf uchel – oddeutu 7,200 o bobl neu 11.0% o’r boblogaeth sy’n gweithio ym Mwrdeistref Sirol Conwy a 6,800 neu 11.0% yn Sir Ddinbych (o gymharu â 9.2% ar gyfer Cymru gyfan ac oddeutu 10.2% ar gyfer Prydain)^[iv].

Mae data ar gyfer patrymau cymudo yn dangos bod oddeutu 9,600 o bobl naill ai’n byw ym Mwrdeistref Sirol Conwy ac yn teithio i weithio yn Sir Ddinbych neu i’r gwrthwyneb, sef oddeutu 10% o’r preswylwyr sy’n gweithio. Mae hyn yn tynnu sylw at yr angen ar gyfer cynllunio economaidd cydlynol ar draws y ddwy sir.

Mae’n anodd asesu faint o’r cymudo allan sydd o raid wrth chwilio am swyddi â chyflog uwch neu well statws, a faint sydd o ddewis. Fodd bynnag, efallai o ganlyniad i ddiffyg cyfleoedd cyflogaeth yn lleol, mae oddeutu 15,000 o bobl (17% o’r boblogaeth sy’n gweithio) yn teithio allan o Gonwy a Sir Ddinbych i gael cyflogaeth. Mae’r rhan fwyaf o’r cymudwyr allanol hyn yn teithio i ardaloedd yr awdurdodau ffiniol yng Nghymru (gweddill Gogledd Cymru a Phowys), er bod tua 5,000 o bobl yn teithio i Loegr i weithio^[v].

Yn ogystal â’r anghydbwysedd rhwng nifer y swyddi a nifer y preswylwyr sy’n gweithio, mae gan yr ardal gyflogau wythnosol cyfartalog sy’n sylweddol is ar gyfer swyddi llawn amser na’r cyfartaledd cenedlaethol -£451 ym Mwrdeistref Sirol Conwy a £501 yn Sir Ddinbych, o gymharu â £540 ar gyfer Prydain^[vi].  Mae cyfran uwch o swyddi rhan-amser ar gael yn yr ardal na’r cyfartaledd cenedlaethol – mae 46% o’r swyddi yn rai rhan-amser ym Mwrdeistref Sirol Conwy a 39% yn Sir Ddinbych, o gymharu â 32% ar draws Prydain a 35% yng Nghymru^[vii].

Mae’r strwythur cyflogaeth yn yr ardal yn wahanol i un Prydain Fawr ar y cyfan.

• Yng Nghonwy a Sir Ddinbych mae cyflogaeth yn y sectorau sgiliau uchel, cyflog uchel ar gyfer gwybodaeth a chyfathrebu, cyllid ac yswiriant, proffesiynol, gwyddonol a thechnegol, a gweinyddu busnes a gwasanaethau cefnogi yn eithaf isel, gan gyfrif ar gyfer 11% o’r holl gyflogaeth o gymharu â 24% ar draws Prydain ar y cyfan.
• Mae dibyniaeth ar gyflogaeth y sector cyhoeddus yn eithaf uchel yn 28% ar draws yr ardal gyfan o gymharu â 25% ar gyfer Cymru a 18% ar gyfer Prydain Fawr. Mae’r gwahaniaeth hwn yn cael ei gymell gan gyflogaeth yn y sector iechyd, yn bennaf oherwydd presenoldeb Ysbyty Glan Clwyd sy’n cyfrannu’n sylweddol i 27% o gyflogaeth yn y sector hwnnw yn Sir Ddinbych.
• Ym Mwrdeistref Sirol Conwy, mae cyflogaeth gweithgynhyrchu ymhell islaw’r gyfradd genedlaethol yn 3% o gymharu â 8% ar gyfer Prydain Fawr a 11% ar gyfer Cymru ar y cyfan. Mae cyfran cyflogaeth yn y sectorau adwerthu, llety a gwasanaethau bwyd, celfyddydau, adloniant a hamdden sy’n gysylltiedig â thwristiaeth yn uchel – cyfanswm o oddeutu 32% o’r holl swyddi o gymharu â 24% yn genedlaethol. Y sectorau hyn yw’r rhai sydd fwyaf tebygol o gynnwys cyflog isel, cyflogaeth ran-amser neu dymhorol.
• Mae gweithgynhyrchu yn Sir Ddinbych o gwmpas yr un lefel â Phrydain o 8%. Mae cyflogaeth yn y gwasanaethau llety a bwyd tri phwynt canran yn uwch na’r ffigwr genedlaethol o bron i 11%.

[i]   A yw gwaith yn dda ar gyfer eich Iechyd a’ch Lles, Yr Adran Gwaith a Phensiynau 2006

[ii] Cofrestr busnes ac arolwg cyflogaeth, Swyddfa Ystadegau Gwladol

[iii] Arolwg Poblogaeth Blynyddol, Swyddfa Ystadegau Gwladol

[iv] Arolwg Poblogaeth Blynyddol, Swyddfa Ystadegau Gwladol

[v] Arolwg Poblogaeth Blynyddol, Swyddfa Ystadegau Gwladol

[vi] Dadansoddiad Arolwg Blynyddol o Oriau ac Enillion Gweithle, Swyddfa Ystadegau Gwladol

[vii] Cofrestr busnes ac arolwg cyflogaeth, Swyddfa Ystadegau Gwladol