Mae\u2019r wybodaeth ddiweddaraf sydd gennym yngl\u0177n \u00e2\u2019r pwnc dan sylw\u2019n seiliedig ar yr Asesiad o Anghenion Poblogaeth Gogledd Cymru<\/a>.<\/p>\n Mae Sefydliad Iechyd y Byd (2014) wedi diffinio iechyd meddwl fel:<\/p>\n \u2018a state of well-being in which every individual realizes his or her own potential, can cope with the normal stresses of life, can work productively and fruitfully, and is able to make a contribution to her or his community\u2019<\/p>\n Mae teimladau o les a boddhad gyda bywyd yn gysylltiedig ag iechyd da. Mae teimladau cadarnhaol am eich bywyd (hunan-barch, rheolaeth, gwydnwch ac ymdeimlad o bwrpas) yn dylanwadu ar lefelau lles meddyliol, sy’n ei dro yn effeithio ar iechyd corfforol a meddyliol. Mae iechyd meddwl da (yn enwedig yn gynnar mewn bywyd<\/a>) yn gallu lleihau anghydraddoldebau, gwella iechyd corfforol, lleihau ymddygiad sy’n peryglu iechyd a chynyddu disgwyliad oes<\/a> (o 7.5 mlynedd yn \u00f4l un astudiaeth[1]<\/a>), cynhyrchiant economaidd, gweithredu cymdeithasol ac ansawdd bywyd[2]<\/a>. Mae iechyd meddwl cadarnhaol yn lleihau achosion ac effaith salwch meddwl. Mae iechyd meddwl da a gwydnwch personol yn amddiffyn rhag hunan-niwed a hunanladdiad.<\/p>\n Mae problemau iechyd meddwl yn amrywio o’r pryderon yr ydym oll yn eu profi fel rhan o fywyd arferol i gyflyrau difrifol hirdymor. Gallant ddechrau yn gynnar mewn bywyd, yn aml o ganlyniad i amddifadedd gan gynnwys tlodi, ymlyniad anniogel, trawma, colled neu gam-drin[3]<\/a>. Mae ffactorau risg ar gyfer iechyd meddwl gwael pan yn oedolyn yn cynnwys diweithdra; incwm isel; dyledion; trais; digwyddiadau bywyd anodd; a thai annigonol.<\/p>\n Mae ffactorau risg ar gyfer iechyd meddwl gwael yn cael effaith anghymesur ar bobl o grwpiau risg uwch ac ymylol. Mae grwpiau risg uwch yn cynnwys plant sy’n derbyn gofal; plant sy’n cael eu cam-drin; unigolion du a lleiafrifoedd ethnig; rhai ag anabledd deallusol; pobl ddigartref; mamau newydd; pobl lesbiaid, hoyw, deurywiol a thrawsrywiol; ffoaduriaid a cheiswyr lloches a charcharorion[4]<\/a>.<\/p>\n Amcangyfrifir y bydd un o bob pedwar o bobl yn y Deyrnas Gyfunol yn cael problem iechyd meddwl bob blwyddyn (Mind, 2016), a allai fod ar ffurf gorbryder neu iselder. Wrth ymateb i Arolwg Cenedlaethol Cymru soniodd 9% o bobl sy\u2019n byw yng ngogledd Cymru eu bod wedi cael triniaeth am afiechyd meddwl (2018-19 a 2019-20).<\/p>\n Mae sg\u00f4r y crynodeb o’r elfen feddyliol yn amcangyfrif y mae\u2019r unigolyn yn ei wneud o\u2019i (h)iechyd meddyliol ei hun, a po fwyaf yw\u2019r sg\u00f4r y gorau yw\u2019r iechyd. Yn ystod y cyfnod hwn bu iechyd meddwl pobl yng Nghonwy\u2019n well na\u2019r cyfartaledd ac roedd iechyd meddwl pobl yn Sir Ddinbych yn unol \u00e2\u2019r cyfartaledd o gymharu \u00e2 gweddill Cymru.[5]<\/sup><\/a> Canran gyfunol yr oedolion (16 oed a h\u0177n) a soniodd eu bod yn cael triniaeth am afiechyd meddwl yn 2018-19 a 2019-20 oedd 7% ym Mwrdeistref Sirol Conwy ac 11% yn Sir Ddinbych. 9% oedd y cyfartaledd yng ngogledd Cymru a 10% drwy Gymru gyfan.[6]<\/sup><\/a><\/p>\n Mae nifer y derbyniadau i ganolfannau iechyd meddwl wedi bod yn gostwng. Bu gostyngiad cyffredinol yn nifer y derbyniadau yng ngogledd Cymru. Nid ellir dweud ar sail y data a yw\u2019r gostyngiad hwnnw o ganlyniad i leihad yn y galw ynteu oherwydd bod llai o welyau iechyd meddwl ac\u00edwt ar gael. Mae\u2019r dull o ddarparu gofal iechyd meddwl wedi newid mewn blynyddoedd diweddar a cheir mwy o ddewisiadau yn lle gofal mewn gwelyau, yn enwedig felly i bobl h\u0177n. Er y bu nifer y derbyniadau\u2019n gostwng dylid cadw mewn cof nad yw\u2019r galw wedi lleihau, ond yn hytrach ei fod wedi\u2019i drosglwyddo i fannau eraill, fel y gymuned, er enghraifft.[7]<\/sup><\/a><\/p>\n Iechyd meddwl plant a phobl ifanc<\/strong><\/p>\n Gall problemau iechyd meddwl ddechrau mewn plentyndod a gallant effeithio ar bobl ar hyd eu hoes, gan gynnwys cyrhaeddiad gwael, mwy o berygl o hunanladdiad a chamddefnyddio sylweddau, ymddygiad gwrthgymdeithasol a throseddu.<\/p>\n Mae\u2019r ffactorau risg yn cynnwys rhieni\u2019n defnyddio alcohol, tybaco a chyffuriau yn ystod beichiogrwydd; straen ar y fam yn ystod beichiogrwydd; iechyd meddwl gwael gan rieni ; rhiant yn y carchar a rhieni di-waith. Mae\u2019r risg o afiechyd meddwl hefyd yn uwch ymysg plant sy\u2019n cael eu cam-drin; plant sy\u2019n derbyn gofal; troseddwyr ifanc; plant ag anableddau deallusol; pobl ifanc 16-18 oed nad ydynt mewn gwaith, addysg na hyfforddiant (NEET); gofalwyr ifanc a phobl ifanc ag afiechyd corfforol (Coleg Brenhinol y Seiciatryddion, 2010).<\/p>\n Dengys ffigurau Daffodil fod oddeutu 1,445 o blant a phobl ifanc ag anhwylderau meddyliol ym Mwrdeistref Sirol Conwy yn 2020. Roedd yno tua 1,300 yn Sir Ddinbych. Rhagwelir y bydd y nifer yn gostwng dros yr ugain mlynedd nesaf i tua 1,325 ym Mwrdeistref Sirol Conwy a 1,175 yn Sir Ddinbych yn 2040.[8]<\/a> Daw hynny o ganlyniad i ostyngiad yn nifer y plant a phobl ifanc yn hytrach na disgwyliad y bydd anhwylderau iechyd meddwl yn lleihau.<\/p>\n Cyn y pandemig Covid-19, roedd un o bob pump o bobl ifanc yng Nghymru (19%) yn s\u00f4n fod ganddynt symptomau iechyd meddwl. Mae\u2019r pandemig wedi gwaethygu problemau iechyd a lles meddyliol i blant a phobl ifanc.\u00a0 Canfu ymchwilwyr Iechyd Cyhoeddus Cymru y cafodd y pandemig effaith negyddol lethol ar bob agwedd ar les meddyliol ymysg plant a phobl ifanc. Mae Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg Llywodraeth Cymru wedi mynegi pryder yngl\u0177n \u00e2 diffyg darpariaeth ar gyfer y rhai hynny y mae\u2019n eu galw\u2019n \u2018y canol coll\u2019. Mae a wnelo hynny \u00e2 phlant a phobl ifanc y mae arnynt angen cymorth iechyd meddwl, ond nad ydynt efallai\u2019n ddigon s\u00e2l i fodloni\u2019r meini prawf ar gyfer gwasanaethau. Ceir rhagor o wybodaeth am hyn yn yr Asesiad o Anghenion Poblogaeth Gogledd Cymru<\/a>.<\/p>\n Gall profiadau cynnar effeithio\u2019n hirdymor ar iechyd meddwl a datblygiad cymdeithasol plant a phobl ifanc (Iechyd Cyhoeddus Cymru, 2016b).<\/p>\n Iechyd meddwl a lles<\/strong><\/p>\n Gall pobl \u00e2 phroblemau iechyd meddwl fwynhau lles meddyliol da, tra gall eraill gyda phroblem iechyd meddwl heb ddiagnosis gael lles meddyliol gwael.\u00a0Mae pobl \u00e2 phroblemau iechyd meddwl yn fwy tebygol o fod mewn iechyd corfforol gwael<\/a>. Mae afiechyd meddwl yn gysylltiedig ag afiechyd corfforol a disgwyliad oes is ac mae\u2019r un peth yn wir y ffordd arall (Coleg Brenhinol y Seiciatryddion, 2010). Mae iechyd meddwl gwael hefyd yn gysylltiedig ag ymddygiad mwy mentrus ac arferion afiach fel ysmygu, yfed alcohol i raddau peryglus, camddefnyddio cyffuriau a gwneud llai o weithgarwch corfforol (Llywodraeth Cymru, 2012).<\/p>\n Gall iechyd meddwl unigolyn effeithio ar les corfforol. Er enghraifft, mae ymchwil presennol yn awgrymu y gall ysmygu 20 o sigarennau\u2019r dydd ostwng disgwyliad oes o gyfartaledd o ddeng mlynedd. Er bod nifer yr unigolion sy\u2019n ymysgu yn y boblogaeth gyfan oddeutu 20 i 25 y cant, mae nifer yr achosion ymysg pobl sydd \u00e2 sgitsoffrenia oddeutu teirgwaith yn uwch \u2013 neu bron yn 90%, ac oddeutu 60 i 70% ar gyfer pobl sydd ag anhwylder deubegwn. \u00a0Mae cyfraddau marwolaeth ar gyfer pobl gyda Sgitsoffrenia ac anhwylder deubegwn yn dangos gostyngiad mewn disgwyliad oes o 25 mlynedd, oherwydd problemau iechyd corfforol yn bennaf.[9]<\/a>\u00a0Mae gordewdra<\/a>, diet gwael a ffordd o fyw anweithgar hefyd yn ffactorau sy\u2019n cyfrannu at salwch meddwl difrifol ac iechyd corfforol gwael.<\/p>\n Gall rhai mathau o ymddygiad sy\u2019n deillio o iechyd meddwl gwael gynyddu\u2019r perygl o digwyddiadau t\u00e2n a lleihau gallu\u2019r unigolyn i ddianc yn ddiogel.\u00a0 Mae ymddygiad obsesiynol megis cronni a \/neu rwystro drysau a ffenestri yn achosi peryglon t\u00e2n er enghraifft. Mae arwahanrwydd cymdeithasol<\/a> y gellir ei gysylltu ag iechyd meddwl gwael yn cynyddu\u2019r perygl y bydd t\u00e2n yn cynnau neu\u2019n lledaenu heb sylwi, ac yn lleihau siawns unigolyn o ddianc heb anaf.<\/p>\n Mae iechyd meddwl gwael wedi\u2019i nodi fel ffactor sy\u2019n dwysau mewn ystod o feysydd gwaith y sector cyhoeddus sydd wedi\u2019u trafod wrth ymgynghori \u00e2 darparwyr gwasanaeth ar draws Gogledd Cymru wrth baratoi\u2019r asesiad o les hwn. \u00a0Mae\u2019n faes o bryder allweddol ar gyfer yr holl asiantaethau partner. Mae\u2019r rhain yn cynnwys cynorthwyo teuluoedd mewn anawsterau, niferoedd sy\u2019n ddigartref<\/a>, digwyddiadau o gam-drin domestig<\/a>, achosion o gamddefnyddio sylweddau (gan gynnwys alcohol), adroddiadau o ymddygiad gwrthgymdeithasol, delio \u00e2 sgiliau rhianta gwael a chefnogi pobl i dderbyn gwaith. Gall diffyg cydlyniad rhwng darparwyr iechyd, gofal cymdeithasol a darparwyr lles eraill (e.e. tai cymdeithasol) achosi problemau cyfansawdd ar gyfer y dioddefwyr, eu teulu, ffrindiau a\u2019r gymuned y maent yn byw ynddi, ac ar gyfer y darparwyr gwasanaeth.<\/p>\n Gellir gwella iechyd meddwl a lles unigolion drwy hybu eu cadernid emosiynol drwy ymyriadau sydd wedi\u2019u cynllunio i hybu hunan-barch a sgiliau ymdopi ar bob adeg mewn bywyd, o\u2019r crud hyd henoed.[10]<\/a> Mae deall sut fedr gwasanaethau ac asedau cymunedol hyrwyddo ac atgyfnerthu\u2019r ffactorau amddiffynnol craidd hynny\u2019n hanfodol er mwyn hybu lles meddyliol y boblogaeth. Mae\u2019r \u2018Pum Ffordd at Lesiant\u2019 hefyd yn cynnig cyfres o gamau gweithredu sy\u2019n seiliedig ar dystiolaeth i hybu lles meddyliol. Disgrifir pump o weithredoedd beunyddiol y gall unigolion, teuluoedd a chymunedau eu cyflawni er mwyn cynnal a gwella eu lles. Mae modd eu cynnwys hefyd wrth ddylunio a darparu gwasanaethau ac ymyriadau presennol.<\/p>\n <\/p>\n Hunanladdiad a hunan-niweidio<\/strong><\/p>\n Hunan-niweidio yw pan fu rhywun yn anafu neu\u2019n difrodi eu corff yn fwriadol. Fel arfer, mae\u2019n ddull o ymdopi neu fynegi trallod emosiynol llethol. Mae\u2019n faes sy\u2019n peri pryder cynyddol, yn enwedig ymysg plant a phobl ifanc. Mae gwahanol ffyrdd y gall pobl niweidio eu hunain yn fwriadol gan gynnwys torri neu losgi eu croen; pwnio neu daro eu hunain; gwenwyno eu hunain gyda thabledi neu gemegau gwenwynig; camddefnyddio alcohol a chyffuriau; llwgu eu hunain yn fwriadol (anorecsia nerfosa) neu orfwyta mewn pyliau (bwlimia nerfosa); ymarfer corff yn ormodol.<\/p>\n Mae\u2019n anodd dod i gasgliadau ar sail y data sydd ar gael yngl\u0177n \u00e2 hunanladdiad yng ngogledd Cymru gan fod nifer yr achosion yn brin, ymysg rhesymau eraill. Nid yw\u2019r cyfraddau hunanladdiad ar gyfer rhai 10 oed a h\u0177n yn yr un o\u2019r ardaloedd cyngor lleol yng ngogledd Cymru yn fwy na\u2019r cyfartaledd yng Nghymru ar sail arwyddoc\u00e2d ystadegol (Jones et al.<\/em>, 2021). Roedd bron i dri chwarter y bobl a gofrestrwyd eu bod wedi marw drwy hunanladdiad yn 2020 yn ddynion, sy\u2019n dilyn tueddiad cyson ers canol y 1990au \u00a0(y Swyddfa Ystadegau Gwladol, 2020).<\/p>\n Mae achosion hunanladdiad yn gymhleth (Jones et al.<\/em>, 2021). Mae yno nifer o ffactorau sy\u2019n gysylltiedig \u00e2 mwy o berygl o hunanladdiad, gan gynnwys rhyw (gwrywaidd); oedran (15 i 44 oed); amddifadedd economaidd-gymdeithasol; afiechyd seiciatryddol gan gynnwys iselder dwys; anhwylder deubegynol; anhwylderau gorbryder; afiechyd corfforol fel canser; hanes o hunan-niweidio a hanes o hunanladdiad yn y teulu.[11]<\/a> Mae gofal iechyd meddwl yn fwy diogel i gleientiaid mewn amrywiaeth o ffyrdd, a gall gwasanaethau leihau\u2019r risg mewn nifer o feysydd: wardiau mwy diogel; sylw cynnar wedi rhyddhau o\u2019r ysbyty, dim derbyniadau y tu allan i\u2019r ardal; timau argyfwng 24 awr y dydd; gwasanaeth diagnosis deuol; cynnwys teuluoedd wrth \u2018ddysgu gwersi\u2019; cyngor ar iselder; rheoli risg yn benodol i unigolion; trosiant staff isel (y Ganolfan Iechyd Meddwl a Diogelwch, 2016). Mae llawer o bobl sy\u2019n marw drwy hunanladdiad \u00e2 hanes o gamddefnyddio cyffuriau neu alcohol, ond ychydig iawn ohonynt a fu mewn cysylltiad \u00e2 gwasanaethau camddefnyddio sylweddau arbenigol. Dylai fod y gwasanaethau arbenigol hyn ar gael i fwy o bobl, a dylent weithio\u2019n agos \u00e2 gwasanaethau iechyd meddwl (y Ganolfan Iechyd Meddwl a Diogelwch, 2016).<\/p>\n Mae ffermwyr wedi\u2019u nodi fel gr\u0175p galwedigaethol uchel ei risg, a hwythau \u00e2 mwy o wybodaeth a mynediad at ffyrdd o ladd eu hunain (yn yr un modd \u00e2 meddygon, nyrsys a gweithwyr amaethyddol eraill). Nodwyd rhai ffactorau penodol sy\u2019n creu risg a straen i bobl sy\u2019n byw mewn ardaloedd gwledig\u00a0<\/a> sy\u2019n ychwanegol i\u2019r ffactorau risg hunanladdiad sy\u2019n effeithio ar y boblogaeth yn gyffredinol: ynysigrwydd, incwm yn crebachu, bod yn wahanol yn y cyd-destun gwledig; mwy o stigma\u2019n gysylltiedig \u00e2 phroblemau iechyd meddwl; rhwystrau rhag mynediad at ofal priodol (diwylliant o hunanddibyniaeth, prinder darpariaeth gwasanaethau); rhwydweithiau cymdeithasol gwael; chwalfa gymdeithasol; y ffaith bod rhai dulliau o hunanladdiad ar gael (perchnogaeth arfau tanio); a grwpiau galwedigaethol uchel eu risg fel ffermwyr a milfeddygon (Llywodraeth Cymru, 2015a). Mae cynllun wedi\u2019i lansio i ddarparu cymorth penodol i ffermwyr, a cheir mwy o wybodaeth drwy ddilyn y ddolen hon: https:\/\/www.fwi.co.uk\/farm-life\/health-and-wellbeing\/mental-health-support-available-to-young-farmes<\/a>.<\/p>\n Beth am Siarad \u00e2 Fi<\/em> yw strategaeth Llywodraeth Cymru i atal hunanladdiad a hunan-niweidio (Llywodraeth Cymru, 2015a)\u00a0 ac mae Gweithgor Hunanladdiad a Hunan-niweidio Gogledd Cymru yn cydlynu gwaith atal hunanladdiad yn y rhanbarth.<\/p>\n Effaith Covid-19<\/strong><\/p>\n Mae\u2019n amlwg bellach y cafodd y pandemig effaith arwyddocaol ar iechyd meddwl y boblogaeth yn gyffredinol. Roedd lles pobl oedd eisoes \u00e2 chyflyrau iechyd meddwl yn fwy tebygol o fod wedi dirywio. Mewn arolwg a gynhaliwyd gan Mind Cymru[12]<\/a> (Argyfwng Iechyd Meddwl: Sut mae pandemig y coronafeirws wedi effeithio ar ein hiechyd meddwl?, Mehefin 2020) soniodd mwy na hanner yr oedolion a thri chwarter y bobl ifanc bod eu hiechyd meddwl wedi gwaethygu yn ystod y cyfnodau clo.<\/p>\n Cafod hyn effaith anghymesur ar rai grwpiau penodol, gan gynnwys:<\/p>\n Dywedodd adroddiad gan y Senedd ym mis Rhagfyr 2021 ei bod yn anodd rhagweld effaith hirdymor y cynlluniau ar gyfer diwallu anghenion am wasanaethau iechyd meddwl a allai gynyddu yn y dyfodol. Mae\u2019r Ganolfan ar gyfer Iechyd Meddwl wedi darogan y bydd oddeutu 20% o\u2019r boblogaeth (gwnaed dadansoddiad ar gyfer Lloegr ond mae\u2019n debygol o fod yn berthnasol i Gymru) angen cymorth iechyd meddwl ychwanegol neu gymorth o\u2019r newydd.<\/p>\n Er bod gwasanaethau iechyd meddwl wedi\u2019u cyfrif yn hanfodol yn ystod y pandemig mae llawer o bobl wedi s\u00f4n na fedrent gael mynediad at wasanaethau neu fod yno oedi cyn cael cymorth a chefnogaeth.<\/p>\n Y ffactorau pennaf a arweiniodd at ddirywiad mewn iechyd meddwl a lles o ganlyniad i\u2019r pandemig oedd:<\/p>\n Cyn Covid-19 (yn y flwyddyn a ddaeth i ben fis Mehefin 2019) roedd y Swyddfa Ystadegau Gwladol yn nodi sg\u00f4r cyfartalog o 4.3 allan o 10 ar gyfer gorbryder ymysg pobl anabl. Wedi dechrau Covid-19 cynyddodd y sg\u00f4r cyfartalog ar gyfer gorbryder ymysg pobl anabl i 5.5 allan o 10 ym mis Ebrill 2020 cyn gostwng i 4.7 allan o 10 ym mis Mai 2020. Roedd 41.6% o bobl anabl, o gymharu \u00e2 29.2% o bobl nad oeddent yn anabl, yn dal \u00e2 sg\u00f4r uchel (6 allan o 10) ar gyfer gorbryder ym mis Mai 2020.<\/p>\n Effaith ar bobl h\u0177n<\/strong><\/p>\n Mae un o bob tri o bobl h\u0177n yn cytuno bod eu gorbryder bellach yn waeth neu\u2019n llawer gwaeth nag yr oedd cyn dechrau\u2019r pandemig. Mae\u2019r gyfran o bobl h\u0177n na 70 sydd ag iselder wedi dyblu ers dechrau\u2019r pandemig.<\/p>\n Cydraddoldeb ac iechyd meddwl \u201c<\/strong>Anghydraddoldeb yw un o\u2019r pethau sy\u2019n dylanwadu fwyaf ar iechyd meddwl ac mae afiechyd meddwl yn arwain at fwy o anghydraddoldeb.\u201d<\/strong><\/p>\n Mae\u2019r ffactorau amddiffynnol craidd sy\u2019n dylanwadu ar les meddyliol yn cynnwys hyrwyddo cynhwysiad cymdeithasol. Mae\u2019n hysbys fod grwpiau sy\u2019n rhannu\u2019r un nodwedd a ddiogelir yn fwy tebygol o gael eu hallg\u00e1u\u2019n gymdeithasol a bydd angen ystyried hynny wrth asesu unigolion. Mae yno lawer iawn o groestorri rhwng iechyd meddwl a nodweddion eraill a ddiogelir. Er enghraifft, mae pobl o leiafrifoedd ethnig yn fwy tebygol o gael eu dal o dan y Ddeddf Iechyd Meddwl (Hil ac Iechyd Meddwl \u2013 Troi\u2019r Dafol, Mind, 2019). Mae oddeutu 30% o bobl \u00e2 chyflwr iechyd corfforol hirdymor hefyd \u00e2 chyflwr iechyd meddwl, sef iselder neu orbryder gan amlaf (Kings Fund<\/em>, 2020).<\/p>\n Gall problemau iechyd meddwl ddechrau\u2019n gynnar yn ein bywydau, yn aml o ganlyniad i amddifadedd, tlodi, ymlyniadau ansefydlog, trawma, profedigaeth neu gamdriniaeth (Llywodraeth Cymru, 2012). Mae\u2019r ffactorau risg ar gyfer iechyd meddwl gwael pan rydym yn oedolion yn cynnwys diweithdra, incwm is, dyled, trais, digwyddiadau ingol mewn bywyd a thai anaddas (Coleg Brenhinol y Seiciatryddion, 2010).<\/p>\n Yng Nghymru, mae 24% o\u2019r rhai hynny sy\u2019n ddi-waith yn hirdymor neu byth wedi gweithio yn dweud fod ganddynt gyflwr iechyd meddwl, o gymharu \u00e2 9% o\u2019r oedolion sy\u2019n rheolwyr a gweithwyr proffesiynol. Canfu arolwg diweddar fod mwy o gleifion a fu farw drwy hunanladdiad wedi cael problemau economaidd, gan gynnwys digartrefedd, diweithdra a dyled (y Canolfan ar gyfer Iechyd Meddwl a Diogelwch, 2016).<\/p>\n Mae ffactorau risg ar gyfer anghenion iechyd meddwl yn cael effaith anghymesur ar bobl mewn grwpiau uwch eu risg a grwpiau ar y cyrion.\u00a0 Mae grwpiau uwch eu risg yn cynnwys plant sy\u2019n derbyn gofal a gafodd eu cam-drin; pobl Ddu a phobl o leiafrifoedd ethnig; pobl ag anableddau deallusol; pobl ddigartref; mamau newydd; pobl lesbiaidd, hoyw a thrawsrywiol; ffoaduriaid a cheiswyr lloches a charcharorion (Panel Cydgomisiynu Iechyd Meddwl, 2013).<\/p>\n Mae cael rhwydwaith gefnogol eang, tai gwerth chweil, ansawdd bywyd da, ysgolion da, cyfleoedd i ymgymryd \u00e2 swyddogaethau cymdeithasol a werthfawrogir ac amrywiaeth o weithgareddau chwaraeon a hamdden yn medru diogelu iechyd meddwl pobl (yr Adran Addysg, 2016).<\/p>\n [1]<\/a> Danner D D, Snowdon D A, Friesen W V (2001) Positive emotions in early life and longevity:<\/p>\n findings from the nun study. Journal of Personality and Social Psychology, 80:804\u2013813<\/p>\n [2]<\/a> Datganiad Sefyllfa Coleg Brenhinol Seiciatryddion PS4 (2010) No health without public mental<\/p>\n health: the case for action<\/p>\n [3]<\/a> Coleg Brenhinol Seiciatryddion\u00a0 (2010) No health without public mental health: the case for<\/p>\n action. Llundain: Coleg Brenhinol y Seiciatryddion<\/p>\n [4]<\/a> Panel Comisiynu ar y Cyd ar gyfer iechyd meddwl (2013) ‘Guidance for commissioning public<\/p>\n mental health services’<\/p>\n [5]<\/a> Ffynhonnell: Tabl Ystadegau Cymru iechyd 5012, Arolwg Cenedlaethol Cymru, Llywodraeth Cymru<\/p>\n [6]<\/a> Ffynhonnell:\u00a0 Tabl Ystadegau Cymru iechyd 5052, Arolwg Cenedlaethol Cymru, Llywodraeth Cymru<\/p>\n [7]<\/a> Ffynhonnell:\u00a0 Llywodraeth Cymru, casgliad o ddata ynghylch derbyniadau, newidiadau mewn statws a chadw cleifion dan Ddeddf Iechyd Meddwl 1983 (KP90), Ystadegau Cymru tabl HLTH0712<\/p>\n [8]<\/a> Ffynhonnell:\u00a0 Daffodil – Amcangyfrif o nifer y plant (5-16 oed), ag unrhyw broblem iechyd meddwl, 2020<\/p>\n [9]<\/a> Law yn Llaw at Iechyd Meddwl: Strategaeth ar gyfer Iechyd Meddwl a Lles yng Nghymru<\/a> \u2013 Llywodraeth Cymru, 2012<\/p>\n [10]<\/a> K. Tudor, \u2018Mental Health Promotion:<\/em> Paradigms and Practice<\/em>\u2019, 1996<\/p>\n [11]<\/a> Price, S., Weightman, A., Morgan, H., Mann, M. and Thomas, S. (2010) \u2018Suicide prevention: update of the summary of evidence\u2019. Public Health Wales<\/p>\n [12]<\/a> Mind, Mehefin 2020 – Argyfwng Iechyd Meddwl: Sut mae pandemig y coronafeirws wedi effeithio ar ein hiechyd meddwl?<\/a><\/p>\n [13]<\/a> Ffeithlun Covid-19 Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr Asesiad o Anghenion Poblogaeth Gogledd Cymru<\/a>.<\/p>\n <\/div> Yn \u00f4l Mind, yr elusen iechyd meddwl, mae nifer cyffredinol y bobl sy\u2019n s\u00f4n am broblemau iechyd meddwl wedi bod ar gynnydd mewn blynyddoedd diweddar.<\/p>\n [1]<\/a> https:\/\/www.mind.org.uk\/information-support\/types-of-mental-health-problems\/statistics-and-facts-about-mental-health\/how-common-are-mental-health-problems\/#References<\/a><\/p>\n <\/div> Mae iechyd meddwl yn elfen allweddol o wydnwch, asedau iechyd, galluoedd ac addasiad cadarnhaol er mwyn galluogi pobl i ymdopi, ffynnu a phrofi iechyd a chanlyniadau cymdeithasol da.<\/p>\n Mae iechyd meddwl gwell yn darparu buddion sylweddol ar gyfer iechyd ac ansawdd bywyd, ar gyfer unigolion a chymunedau: nid yw\u2019r buddion hyn o ganlyniad i absenoldeb salwch meddwl yn unig neu o reidrwydd, ond o ganlyniad i agweddau o iechyd meddwl cadarnhaol.<\/p>\n Mae nifer yr unigolion gyda phroblemau iechyd meddwl yn debygol o gynyddu ar draws Gogledd Cymru yn yr 20 mlynedd nesaf. Gellir defnyddio nifer yr achosion o Arolwg Iechyd Cymru i ragweld sut y bydd cyfanswm nifer yr unigolion gyda phroblemau iechyd meddwl cyffredin yn newid. Mae\u2019r nifer yn aros yn eithaf tebyg rhwng 2015 a 2035 ar gyfer Bwrdeistref Sirol Conwy, ond yn cynyddu o 13,000 i 14,000 yn Sir Ddinbych.<\/p>\n Ein casgliad yn sgil yr Asesiad o Anghenion Poblogaeth Gogledd Cymru yw:<\/p>\n Mae\u2019r gwasanaethau yn adrodd cynnydd mewn materion sy\u2019n fwy cymhleth o ganlyniad i amddifadedd, profiadau niweidiol yn ystod plentyndod a chamddefnyddio sylweddau. Maent hefyd yn adrodd cynnydd mewn unigolion \u00e2 diagnosis o anhwylder personoliaeth ond nid yw\u2019n eglur a yw hyn yn gynnydd oherwydd rhesymau cymdeithasol neu newid yn y modd y rhoddir diagnosis ar gyfer y cyflwr.<\/p>\n Oherwydd bod iechyd meddwl gwael yn effeithio ar ystod eang o ddarpariaeth gwasanaethau cyhoeddus, mae angen dulliau traws-asiantaethol i gynorthwyo\u2019r rhai gydag iechyd meddwl gwael. Yn benodol byddai dull cydlynol yn gymorth i atal pobl rhag disgyn drwy\u2019r bylchau cefnogi sy\u2019n gallu bodoli rhwng y pwyntiau sbardun ar gyfer gwahanol lefelau neu fathau o gefnogaeth.<\/p>\n\n
\n
\n
\n
\n